تفاوت نقاشی زیرلعابی و رولعابی چیست؟

وقتی وارد دنیای نقاشی روی سفال و سرامیک می‌شوید، دو اصطلاح مهم را زیاد می‌شنوید: نقاشی زیرلعابی و رولعابی. هر دو تکنیک برای تزئین ظروف سفالی و سرامیکی استفاده می‌شوند، اما تفاوت آن‌ها فقط در زمان نقاشی نیست؛ نوع رنگ، محل قرارگیری طرح، شیوه پخت، ظاهر نهایی و میزان مقاومت اثر نیز می‌تواند متفاوت باشد.

اگر به سفالگری علاقه دارید، قصد شرکت در ورکشاپ نقاشی روی سفال را دارید یا می‌خواهید برای یک ظرف کاربردی یا تزئینی تکنیک مناسبی انتخاب کنید، شناخت تفاوت زیرلعابی و رولعابی اهمیت زیادی دارد.

در این مطلب بررسی می‌کنیم نقاشی زیرلعابی چیست، نقاشی رولعابی چیست، کدام یک ماندگارتر است و هر تکنیک برای چه نوع کاری مناسب‌تر است.

نقاشی زیرلعابی چیست؟

نقاشی زیرلعابی تکنیکی است که در آن رنگ و طرح، پیش از اجرای لعاب شفاف نهایی روی سطح بدنه سفال یا سرامیک قرار می‌گیرد. پس از اجرای طرح، یک لایه لعاب مناسب روی کار اعمال می‌شود و سپس قطعه برای پخت وارد کوره می‌شود.

در نتیجه، نقاشی در زیر لایه لعاب قرار می‌گیرد و لعاب مانند یک پوشش محافظ روی سطح آن را می‌پوشاند.

به همین دلیل به این روش «زیرلعابی» گفته می‌شود.

یکی از ویژگی‌های مهم این تکنیک آن است که رنگ‌ها پس از پخت و قرار گرفتن لعاب روی آن‌ها، ظاهر نهایی خود را پیدا می‌کنند. بنابراین هنرمند باید شناخت مناسبی از رفتار رنگ‌ها در زمان پخت داشته باشد؛ زیرا رنگ خام پیش از کوره لزوماً دقیقاً همان رنگی نیست که بعد از پخت مشاهده می‌شود.

نقاشی زیرلعابی در چه مرحله‌ای انجام می‌شود؟

به‌صورت ساده، ترتیب کلی کار را می‌توان این‌گونه در نظر گرفت:

بدنه سفال → اجرای طرح و رنگ زیرلعابی → لعاب شفاف → پخت

البته بسته به نوع بدنه، رنگ، لعاب و روش کارگاه، جزئیات این فرآیند می‌تواند متفاوت باشد.

مزایای نقاشی زیرلعابی

نقاشی زیرلعابی یکی از تکنیک‌های پرکاربرد برای تزئین ظروف و قطعات سرامیکی است و چند مزیت مهم دارد.

مقاومت مناسب در برابر استفاده روزمره

قرار گرفتن طرح در زیر لایه لعاب باعث می‌شود نقاشی مستقیماً در معرض تماس و سایش سطحی قرار نگیرد. به همین دلیل، در صورت انتخاب صحیح مواد و اجرای اصولی پخت، این روش می‌تواند برای بسیاری از ظروف کاربردی گزینه مناسبی باشد.

مناسب برای طرح‌های متنوع

از زیرلعابی می‌توان برای اجرای نقوش سنتی، طرح‌های هندسی، تصویرسازی، گل‌وبوته، طرح‌های مینیمال و بسیاری از سبک‌های نقاشی روی سفال استفاده کرد.

ایجاد سطح نهایی یکدست

در صورتی که از لعاب شفاف مناسب استفاده شود، سطح نهایی می‌تواند صاف، یکدست و براق باشد و طرح در زیر لعاب دیده شود.

مناسب برای ظروف و کاشی

نقاشی زیرلعابی در تزئین انواع قطعات سرامیکی، ظروف، کاشی و آثار هنری کاربرد دارد؛ البته انتخاب رنگ، لعاب و دمای پخت باید با نوع قطعه و کاربرد نهایی آن هماهنگ باشد.

نقاشی رولعابی چیست؟

نقاشی رولعابی یا نقاشی روی لعاب به روشی گفته می‌شود که در آن رنگ یا ماده تزئینی پس از ایجاد سطح لعاب‌خورده روی قطعه اجرا می‌شود.

در یک فرآیند رایج، ابتدا قطعه لعاب می‌خورد و پخت لعاب انجام می‌شود. سپس نقاشی یا تزئین روی سطح لعاب‌شده اجرا شده و برای تثبیت رنگ، در صورت نیاز، پخت دیگری با شرایط مناسب انجام می‌شود.

ترتیب کلی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

بدنه سفال → لعاب → پخت → نقاشی رولعابی → پخت تکمیلی

البته همه روش‌های رولعابی دقیقاً یکسان نیستند و نوع رنگ و ماده تزئینی تعیین می‌کند که به چه نوع پخت و شرایطی نیاز باشد.

نقاشی رولعابی چه کاربردی دارد؟

رولعابی به دلیل قرار گرفتن طرح روی سطح لعاب، امکانات تزئینی متفاوتی در اختیار هنرمند قرار می‌دهد.

از این تکنیک می‌توان برای اجرای:

- جزئیات ظریف

- نقوش تزئینی

- رنگ‌های خاص

- طرح‌های هنری

- تزئینات طلایی و فلزی که در محصولات دکوراتیو سرامیکل دیده می‌شود

- برخی جلوه‌های براق و تزئینی

استفاده کرد.

برخی از مواد رولعابی، مانند طلا و برخی ترکیبات تزئینی ویژه، به شرایط پخت متفاوتی نسبت به رنگ‌های معمول سرامیکی نیاز دارند.

تفاوت نقاشی زیرلعابی و رولعابی چیست؟

مهم‌ترین تفاوت این دو تکنیک، محل قرار گرفتن رنگ نسبت به لایه لعاب است.

در نقاشی زیرلعابی، رنگ زیر لایه لعاب قرار می‌گیرد؛ اما در نقاشی رولعابی، رنگ روی سطح لعاب اجرا می‌شود.

ویژگی| نقاشی زیرلعابی| نقاشی رولعابی

زمان اجرای نقاشی| پیش از لعاب نهایی| پس از لعاب

محل قرارگیری طرح| زیر لعاب| روی لعاب

پخت| معمولاً همراه با پخت لعاب| معمولاً نیازمند پخت تکمیلی

کاربرد رایج| ظروف، کاشی و آثار کاربردی یا تزئینی| تزئینات ظریف و جلوه‌های خاص

مقاومت سطحی| معمولاً بیشتر، چون زیر لعاب است| به نوع رنگ، پخت و پوشش نهایی وابسته است

ظاهر نهایی| معمولاً یکپارچه‌تر با سطح لعاب| می‌تواند جلوه تزئینی‌تر و متفاوت‌تری داشته باشد

البته این جدول را نباید یک قانون مطلق در نظر گرفت؛ نوع رنگ، فرمول لعاب، دمای پخت و کیفیت اجرای کار می‌تواند نتیجه نهایی هر دو تکنیک را تغییر دهد.

کدام یک ماندگارتر است؛ زیرلعابی یا رولعابی؟

اگر منظور از ماندگاری، مقاومت نقاشی در برابر تماس و سایش سطحی باشد، زیرلعابی در بسیاری از کاربردها مزیت دارد؛ زیرا طرح زیر لایه لعاب قرار گرفته است.

اما این به معنای آن نیست که تمام کارهای زیرلعابی الزاماً از تمام کارهای رولعابی بادوام‌تر هستند.

ماندگاری نهایی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

- نوع رنگ یا پیگمنت

- نوع بدنه

- نوع لعاب

- دمای پخت

- تعداد مراحل پخت

- کیفیت اجرای لعاب

- نوع استفاده از ظرف

- تماس با آب، مواد شوینده و سایش

بنابراین هنگام انتخاب تکنیک برای یک ظرف سرامیکی کاربردی، نباید فقط به نام تکنیک توجه کرد؛ سازگاری تمام مواد و فرآیند پخت اهمیت دارد.

برای ظروف کاربردی، زیرلعابی بهتر است یا رولعابی؟

اگر قرار است ظرفی مانند بشقاب، ماگ یا کاسه به‌صورت روزمره استفاده شود، زیرلعابی در بسیاری از پروژه‌ها انتخاب مناسبی است؛ زیرا طرح در زیر لایه لعاب قرار می‌گیرد.

با این حال، کاربردی بودن یک ظرف فقط به زیرلعابی یا رولعابی بودن آن بستگی ندارد.

برای ظروفی که با غذا یا نوشیدنی تماس دارند، باید از مواد مناسب و ایمن استفاده شود و فرآیند لعاب و پخت نیز به‌درستی انجام گیرد.

به‌خصوص در کارهای کارگاهی و دست‌ساز، نباید صرفاً به ظاهر زیبا یا عنوان «سرامیکی» اکتفا کرد.

برای هنرجوی مبتدی کدام تکنیک مناسب‌تر است؟

اگر تازه می‌خواهید نقاشی روی سفال را شروع کنید، زیرلعابی معمولاً گزینه مناسبی برای آشنایی با اصول رنگ‌آمیزی و طراحی روی بدنه است.

هنرجو در این روش می‌تواند روی سطح مناسب طراحی کند، رنگ‌ها را اجرا کند و سپس نتیجه کار را بعد از لعاب و پخت مشاهده کند.

البته یک نکته مهم وجود دارد: رنگ‌های زیرلعابی ممکن است قبل و بعد از پخت تفاوت ظاهری داشته باشند. به همین دلیل، آموزش اصولی و شناخت رفتار رنگ در کوره اهمیت زیادی دارد.

رولعابی نیز برای هنرجویان جذاب است، اما آشنایی با سطح لعاب‌شده، انتخاب مواد مناسب و شرایط پخت تکمیلی باعث می‌شود این تکنیک معمولاً پس از یادگیری اصول پایه راحت‌تر باشد.

آیا می‌توان هر طرحی را زیرلعابی یا رولعابی اجرا کرد؟

خیر. انتخاب تکنیک باید با نوع بدنه، لعاب، رنگ و دمای پخت هماهنگ باشد.

برخی رنگ‌ها برای زیرلعابی طراحی شده‌اند و برخی مواد برای استفاده روی سطح لعاب مناسب هستند. همچنین بعضی جلوه‌های تزئینی به پخت مخصوص نیاز دارند.

بنابراین نمی‌توان هر رنگی را روی هر ظرفی استفاده کرد و انتظار داشت نتیجه مطلوبی به دست آید.

اگر قصد دارید در خانه یا کارگاه نقاشی روی سفال انجام دهید، بهتر است ابتدا مشخص کنید قطعه با چه نوع بدنه‌ای ساخته شده، چه لعابی روی آن استفاده شده و رنگ انتخابی برای چه دمایی مناسب است.

آیا زیرلعابی و رولعابی برای ظروف غذا مناسب هستند؟

این موضوع به نوع ماده رنگی، لعاب، فرآیند پخت و استانداردهای ایمنی بستگی دارد.

صرف اینکه یک رنگ یا تکنیک در سفالگری استفاده می‌شود، به این معنا نیست که محصول نهایی برای تماس مستقیم با غذا مناسب است.

برای ظروف کاربردی باید از مواد مناسب استفاده شود و تولیدکننده یا کارگاه از سازگاری لعاب و رنگ با کاربرد نهایی اطمینان داشته باشد.

زیرلعابی بهتر است یا رولعابی؟

پاسخ این سؤال به هدف شما بستگی دارد.

اگر هدف شما اجرای نقاشی روی یک ظرف کاربردی و قرار دادن طرح در زیر لایه محافظ لعاب باشد، زیرلعابی معمولاً انتخاب مناسبی است.

اگر به دنبال جزئیات تزئینی، برخی رنگ‌های خاص یا جلوه‌هایی هستید که روی سطح لعاب ایجاد می‌شوند، رولعابی می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.

پس نمی‌توان یکی را به‌صورت مطلق بهتر از دیگری دانست؛ این نوع پروژه و نتیجه‌ای که از آن انتظار دارید است که تکنیک مناسب را مشخص می‌کند.

سوالات متداول درباره نقاشی زیرلعابی و رولعابی

تفاوت اصلی زیرلعابی و رولعابی چیست؟

در زیرلعابی، نقاشی قبل از لعاب نهایی اجرا می‌شود و زیر لایه لعاب قرار می‌گیرد؛ در رولعابی، نقاشی روی سطح لعاب‌شده انجام می‌شود.

آیا نقاشی زیرلعابی ماندگار است؟

در صورت استفاده از مواد مناسب و اجرای صحیح فرآیند لعاب و پخت، زیرلعابی می‌تواند ماندگاری بالایی داشته باشد؛ زیرا طرح زیر لایه لعاب قرار گرفته است.

آیا رولعابی قابل شست‌وشو است؟

میزان مقاومت رولعابی به نوع رنگ، پخت و کاربرد قطعه بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان تمام نقاشی‌های رولعابی را از نظر مقاومت یکسان دانست.

آیا می‌توان روی سفال خام نقاشی کرد؟

بله، اما باید از رنگ و تکنیکی استفاده شود که برای بدنه سفالی و فرآیند پخت موردنظر مناسب باشد. نقاشی با رنگ‌های معمولی روی سفال با نقاشی سرامیکی قابل پخت یکسان نیست.

برای ماگ زیرلعابی بهتر است یا رولعابی؟

برای بسیاری از ماگ‌های کاربردی سرامیکل، اجرای طرح زیرلعابی همراه با لعاب مناسب می‌تواند گزینه خوبی باشد. با این حال، ایمنی مواد، نوع لعاب و فرآیند پخت باید متناسب با تماس با نوشیدنی باشد.

جمع‌بندی

نقاشی زیرلعابی و رولعابی دو تکنیک مهم برای تزئین سفال و سرامیک هستند که تفاوت اصلی آن‌ها به زمان اجرای نقاشی و جایگاه رنگ نسبت به لعاب مربوط می‌شود.

در زیرلعابی، طرح پیش از لعاب اجرا می‌شود و در نهایت زیر لایه لعاب قرار می‌گیرد؛ در حالی که در رولعابی، تزئین پس از لعاب روی سطح کار انجام می‌شود و معمولاً برای تثبیت آن به پخت تکمیلی نیاز است.

اگر هدف، ساخت یک ظرف سرامیکی کاربردی باشد، زیرلعابی در بسیاری از موارد گزینه مناسبی است؛ اما برای ایجاد جزئیات و جلوه‌های تزئینی خاص، رولعابی امکانات متفاوتی در اختیار هنرمند قرار می‌دهد.

در نهایت، انتخاب بین این دو روش به نوع اثر، کاربرد ظرف، رنگ مورد استفاده، لعاب، دمای پخت و نتیجه نهایی موردنظر بستگی دارد.

«برای دیدن نمونه‌های اجراشده با این تکنیک‌ها، مجموعه ظروف روزمره و پذیرایی سرامیکل را مشاهده کنید.»